“Mensen zoals jij en ik”

In een eerdere blog over integriteit schreef ik al hoe ik aankijk tegen het begrip ‘integriteit’. Ik gaf antwoord op de vraag wat integriteit nu eigenlijk is. En ik gaf aan hoe je als organisatie een integere werkhouding bij je medewerkers kunt aanmoedigen. Laatst ging een stapje verder, op zoek naar een antwoord op de vraag wie nu de mensen zijn die integriteitsschendingen begaan. Op zoek naar een profielschets van de niet-integere medewerker.

Profiel van de niet-integere werknemer

Misschien is het antwoord op de bovenstaande vraag wat schokkend, maar… Dé integere werknemer bestaat niet. Een eenduidige profielschets is moeilijk te maken. In de Hoffmann Statistiek van begin dit jaar hebben we een poging gedaan om enkele profielen te schetsen. We hebben echter niet voor niets vier verschillende profielen gebruikt: één profiel was gewoon onmogelijk. Er is wel een aantal bundeltjes van kenmerken waaraan die niet-integere werknemers voldoen. Het belangrijkst om te noemen is het gegeven dat niet-integere werknemers een serieuze motivatie hebben én dat ze de misstappen voor zichzelf kunnen verantwoorden. In mindere tijden – maatschappelijk of organisatietechnisch – horen we vaak: “het ging toch al slecht met de zaak en ik kon niet anders, want ik had het geld nodig voor de huur” of een variant hierop.

‘Gewone’ mensen

Op 24 november, de Dag van de Integriteit, vroeg Joris Luyendijk: “Hoe brengen we ethiek terug in organisaties?” Ook hij kwam tot de conclusie dat bankiers geen monsters zijn, maar mensen. Mensen zoals jij en ik. Voor moraliteit is misschien geen ruimte meer, maar het is goed om te beseffen dat niet-integere werknemers ook maar gewoon mensen zijn. Daar ligt hun zwakke plek, maar daar ligt mijns inziens ook de oplossing. Want bij ‘gewone’ mensen kun je draagvlak creëren voor de normen en waarden van het bedrijf. Het is goed dat inspirerende sprekers als Luyendijk ons daar nog maar weer eens op wijzen. Deze pijlers van een veilige werkomgeving blijken bij veel organisaties óf een ondergeschoven kindje te zijn óf gewoon niet op de juiste manier benaderd te worden.

Ethiek terugbrengen op de werkvloer

Om de ethiek binnen de organisaties terug te brengen, is het mijns inziens van belang om de medewerkers te leren wat integer werken is én om van medewerkers te leren wat integer werken is. Om hier samen afspraken over te maken. En het is belangrijk om die integriteit vervolgens aan te wakkeren en levend te houden. Daarmee draag je bij aan moreel bewustzijn. Daarmee draag je bij aan ethisch verantwoord gedrag op de werkvloer.

Tips voor een integere werksfeer

Direct stappen zetten naar een (meer) integere werksfeer onder de medewerkers?

  • Communiceer Open, Duidelijk en Eerlijk (ODE) over maatregelen, beslissingen en andere bedrijfszaken. Dit geldt voor zowel de directie en managers, als voor andere medewerkers.
  • Medewerkers kunnen zelf oefenen. Door bijvoorbeeld voor de spiegel te staan en zichzelf hardop te vragen: ‘hoe integer ben ik?’ Het antwoord op die vraag is in de buik te voelen.
  • Voorbeeldgedrag en houding zijn ongelofelijk belangrijk. “Wat de leidinggevende mag, mag de medewerker ook” is een gedachte die onder medewerkers doorgaans veel draagvlak heeft.
  • Begrip voor maatregelen en een integere werksfeer is heel belangrijk. Naar het idee van Joris Luyendijk: als medewerkers (mensen) zich bewust zijn van het feit dat zelfverrijking ten koste gaat van iets of iemand anders (collega, bedrijf of maatschappij), is een misstap moeilijker te zetten.